Heilsubankinn Mešferšir
ForsķšaMataręšiHreyfingHeimilišUmhverfišMešferšir
 
Mešferšarašili
Višar Ašalsteinsson
Dįleišsla, EFT, Orkujöfnun
Póstnśmer: 110
 
Mešferšar- og žjónustuašilar

Heilsubankinn er vefur um allt er viškemur heilsu okkar og lķfshįttum. Honum er ętlaš aš stušla aš aukinni mešvitund um holla lķfshętti og um leiš er honum ętlaš aš vera hvatning fyrir fólk til aš taka aukna įbyrgš į eigin lķfi og heilsu.

Vefurinn er rekinn sem fréttamišill, auk žess sem hann er gagnabanki yfir ašila sem bjóša žjónustu er fellur aš įherslum Heilsubankans.

Viš hvetjum žig til aš skrį žig į póstlista Heilsubankans (hér) og sendum viš žér žį fréttabréfiš okkar ķ tölvupósti ca. tvisvar sinnum ķ mįnuši. Žar koma fram punktar yfir žaš helsta sem hefur birst į sķšum Heilsubankans, auk tilboša sem eru ķ boši fyrir handhafa Heilsukortsins.

Viš bjóšum žig velkomin(n) inn į vefinn og hlökkum til aš sjį žig hér sem oftast.

Tengsl mataręšis og hegšunarvandamįla Prenta Rafpóstur

Stöšugt algengara er aš talaš er um tengsl mataręšis viš hegšunarvandamįl og nįmsöršugleika hjį börnum.

Stöšug aukning er į aš skošuš séu tengsl mataręšis viš til aš mynda einhverfu, athyglisbrest, ofvirkni, lesblindu og Tourette.

Ég ętla aš segja frį helstu žįttum ķ mataręši sem hafa gefiš góša raun žegar įtt er viš athyglisbrest, meš eša įn ofvirkni og viršist vera aš sömu žęttir hafi veriš aš gefa góša raun žegar kemur aš annars konar kvillum sem koma fram ķ hegšunarvandamįlum.

 

Athyglisbrestur (Attention Deficit Disorder - ADD) og athyglisbrestur meš ofvirkni (Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) hafa veriš grķšarlega vaxandi vandamįl ķ Vestręnum samfélögum og er nś svo komiš aš tališ er aš allt frį 5 og upp ķ 15% barna eru talin vera meš einkenni žessara raskana. Tķu sinnum fleiri drengir eru greindir meš žessa kvilla heldur en stślkur.

Žaš er fernt sem viršist skipta mestu mįli varšandi mataręši og hegšunarraskanir:

  • Taka śt gersveppamyndandi og ofnęmisvaldandi fęši
  • Taka śt fęši sem inniheldur aukaefni
  • Taka śt salisķlöt og efni sem unnin eru śr žeim
  • Taka inn lķfsnaušsynlegar fitusżrur og önnur naušsynleg bętiefni

 

1. Gersveppamyndandi og ofnęmisvaldandi fęši:

Endurtekin og/eša löng inntaka į sżklalyfjum drepur nišur góšu bakterķuflóruna ķ meltingarveginum. Žetta getur myndaš ójafnvęgi žar sem vöxtur gersveppa veršur of mikill į kostnaš góšra bakterķa. Žetta įstand getur valdiš žvķ aš viš vinnum ekki upp nęringarefni sem skildi og żmsir óęskilegir gestir eiga greiša leiš inn ķ kerfiš okkar. Žetta getur valdiš einkennum sem svipar til einkenna ADD og ADHD.

Žegar börn eru greind meš hegšunarvandamįl ętti fyrsta skrefiš aš vera žaš aš leišrétta jafnvęgi žarmaflórunnar. Taka žarf śt alla fęšu sem żtir undir vöxt gersveppsins og neyta ķ auknu męli fęšis sem żtir undir myndun góšra bakterķa. (Sjį grein um gersveppaóžol).

Ójafnvęgi ķ meltingarflórunni getur valdiš įstandi sem mešal annars hefur veriš kallaš žarmaleki eša lekar garnir (leaky gut). Žarmaleki gerir žaš aš verkum aš of stórar sameindir sleppa śt ķ blóšrįsina, ž.e.a.s. sameindir sem hafa ekki aš fullu veriš brotnar nišur og getur žetta valdiš ofnęmisvišbrögšum.

 

Takiš śt allan mat sem er žekktur fyrir aš vera ofnęmisvaldandi ķ žrjįr vikur og prófiš svo aš taka inn eina fęšutegund ķ eina og fylgist meš hvort breyting veršur į hegšun barnanna į nęstu dögum. Algengir ofnęmisvaldar eru hveiti, egg, mjólk, sśkkulaši, maķs og sojabaunir. Takiš śt žessar vörur og afuršir sem unnar eru śr žeim.

 

2. Aukaefni ķ matvöru

Sķfellt fleiri rannsóknir sżna aš żmis aukaefni ķ matvöru żta undir ofvirka hegšun. Įrķšandi er aš taka śt eins og mögulegt er, öll litarefni, bragšefni, rotvarnarefni og sętuefni śr fęši barnanna. Žessi efni geta haft įhrif į taugakerfiš og draga žau śr nęmi fyrir taugabošum.

Varist sérstaklega

            E-621 -> Monosodium glutamate - MSG

            E-321 -> Butylated hydroxy toluene (BHT)

            E-320 -> Butylated hydorxy anisol (BHA)

            E-251 -> Sodium Nitrate

            E-250 -> Sodium Nitrite

            E-211 -> Sodium Benzoate

            Potassium nitrate

            Sulfur dioxide

            Acesulfame-K

            Aspartam

Foršist önnur E-efni eins og kostur er. Góš regla er aš kaupa aldrei vöru sem inniheldur fleiri en tvö E-efni.

Žeim mun meira af ferskmeti sem viš notum, žeim mun minna žurfum viš aš velta žessum hlutum fyrir okkur.

 

3. Salķsķlöt

Foršist fęšutegundir sem innihalda salķsķlöt. Žęr eru helstar:

- Möndlur                                 - Nektarķnur

- Epli                                        - Appelsķnur

- Aprķkósur                                - Ferskjur

- Ber                                         - Paprikur

- Negull                                    - Plómur

- Kaffi                                       - Kartöflur

- Agśrka                                    - Sveskjur

- Rśsķnur                                   - Te

- Eggaldin                                - Tómatar

- Vķnber                                  

- Mynta                                     Varist Aspirķn žar sem žaš er unniš śr salķsólötum.

 

4. Lķfsnaušsynlegar fitusżrur og önnur bętiefni

Viš žurfum aš fį lķfsnaušsynlegu fitusżrurnar, omega-3 og omega-6 śr fęšunni, žar sem viš myndum žęr ekki sjįlf. Žessar fitusżrur eru okkar ašal byggingarefni ķ lķkamanum og til aš mynda er 60% heilans fita.

 

Omega-3 fitusżrur fįum viš t.d. śr hörfręolķu og dökk gręnu laufgręnmeti

Omega-6 fitusżrur fįum viš śr fręjum og hnetum og kaldpressušum olķum unnum śr žeim.

 

Gefiš börnunum kvöldvorrósarolķu en hśn inniheldur gamma-linolenic acid (GLA). Talaš hefur veriš um aš börn meš ADD/ADHD geti ekki myndaš žessa fitusżru sem er okkur naušsynleg.

Gefiš börnunum einnig DHA sem er unnin śr fiski. Mikiš er af DHA ķ laxi, makrķl, tśnfiski, sķld og sardķnum.

 

Bętiefni sem gott er aš gefa börnunum eru helst: Jįrn, Kopar, Króm, Kalk, Magnesķum, Sink, B-vķtamķn, C-vķtamķn, Gamma-amino butyric acid (GABA) og Quercetin.

 

Ašrir žęttir sem žarf aš huga aš fyrir utan mataręši eru:

  • mengandi efni ķ umhverfi
  • sżklalyfjanotkun
  • sjónvarpsįhorf og notkun tölvuleikja
  • dagleg hreyfing
  • stjórn į umhverfi til aš draga śr steitu / oförvun
  • jįkvęš styrking į ęskilegri hegšun
  • ómęld įst og stušningur
  Til baka Prenta Senda žetta į vin
 
Greinar Pistill dagsins Vištöl Fréttir
Reynslusögur Uppskriftir Fyrirspurnir og įbendingar Vandamįl og śrręši
Skrįning į žjónustu- og mešferšarsķšur

© 2006 Heilsubankinn - Allur réttur įskilinn