Heilsubankinn Heimili
ForsaMatariHreyfingHeimiliUmhverfiMeferir
 

Heilsubankinn er vefur um allt er vikemur heilsu okkar og lfshttum. Honum er tla a stula a aukinni mevitund um holla lfshtti og um lei er honum tla a vera hvatning fyrir flk til a taka aukna byrg eigin lfi og heilsu.

Vefurinn er rekinn sem frttamiill, auk ess sem hann er gagnabanki yfir aila sem bja jnustu er fellur a herslum Heilsubankans.

Vi hvetjum ig til a skr ig pstlista Heilsubankans (hr) og sendum vi r frttabrfi okkar tlvupsti ca. tvisvar sinnum mnui. ar koma fram punktar yfir a helsta sem hefur birst sum Heilsubankans, auk tilboa sem eru boi fyrir handhafa Heilsukortsins.

Vi bjum ig velkomin(n) inn vefinn og hlkkum til a sj ig hr sem oftast.

Rdd og rttur foreldra - A taka upplsta kvrun Prenta Rafpstur

Erindi haldi hsni ADHD samtakanna 1. desember 2007

g er eirrar skounar a lyf eru ofmetin okkar samflagi og allt of mikil hersla er lg lyflkningar sta ess a notast vi arar meferir og rri egar s mguleiki er fyrir hendi.

Oft tum er jafnvel lyfjaleiin ekki besta leiin til a takast vi vandann, en samt er vart huga a rum leium ar sem lyfin gefa skjtvirka og auvelda rlausn.

Eitt dmi ess er mefer barna slandi vi hegunarrskunum. a hefur veri nr einstefna mefer essara mla og allt of lti um a veitt s annars konar rgjf og mefer en lei lyfjagjafa.

Til a foreldrar geti teki upplsta kvrun um hvort eir vilja a brn eirra su sett lyf, urfa eir a vera upplstir um valmguleika sem eru fyrir hendi. A sama skapi a a vera sjlfsagur rttur eirra a eim bjist nnur rri sem valkostur vi lyfjaleiina.

Staan er ekki me eim htti dag og er a grarlega sorgleg og grafalvarleg staa. A auki hef g heyrt um dmi ar sem rttur foreldra til a kvara hvort barni s sett lyf ea ekki, hafi ekki veri virtur og foreldrum jafnvel hta llu illu ef au stu gegn lyfjagjf.

eir ttir sem g tel a foreldrar urfi a vera upplstir um ur en eir taka kvrun um hvort brn eirra su sett lyf ea ekki eru helst:

Lyfin sjlf eru ekki umdeild

  • Vita er a lyfin orsaka breytingar heilanum en ekki er vita hvaa afleiingar essar breytingar hafa brnin.
  • Enn dag er deilt um langtmahrif lyfjagjafanna og sna rannsknir mismunandi niurstu
  • Nlega komu fram niurstur r rannskn sem sndu a langtmahrif lyfjagjafa voru ekki meiri en ef engri mefer var beytt. a ir a ef ekki annars konar mefer er beytt samhlia lyfjagjf, hefur lyfjagjfin ekkert framyfir a a sleppa henni me llu.

Sjkdmsgreiningin sjlf er ekki umdeild

  • Ekki eru allir sama mli hvort um er a ra stand sem kalla m sjkdm. Komi hafa fram niurstur heilarannsknum sem sna a brn me hegunarraskanir eru me lkt tlit kvenum stvum heilans en nnur brn. Hins vegar vantar fleiri rannsknir v meirihluti essara rannskna hefur veri gerur brnum sem hafa veri lyfjagjfum lengri tma og eins og kom fram hr undan orsaka lyfin breytingar heilanum. ess vegna er ekki hgt a fullyra me vissu hvort lyfin hafa orsaka essar breytingar ea hvort brn me hegunarraskanir su lffrilega ruvsi en nnur brn.
  • Sjkdmsgreining barns me hegunarrskun byggist alfari hegun. Engin lffrileg prf eru tiltk til a segja til um hvort um sjkdm er a ra. Me rum orum er sjkdmurinn skilgreindur t fr mati foreldra, kennara og oftast slfrings hegun barnsins. Menn hefur greint um reianleika essarar aferar.
  • Anna sem arf a hafa huga er a hegun barnanna er skilgreind t fr mealtlum. annig a ef barni hegar sr annan htt en mealbarn er a talin vera rskun. Hva me lffrilegan fjlbreytileika, viljum vi a allir su eins?
  • Tala hefur veri um a ofvirkni s helmingi algengari hj drengjum en stlkum. Hafa arf huga a vandamli getur veri vangreint hj stlkum og jafnvel ofgreint meal drengja. Reynsla mn er s a dttir mn arf a stra vi mun sterkari og alvarlegri einkenni ofvirkni en sonur minn. rtt fyrir a var aldrei fari fram a af sklanum a hn vri sett greiningu og var hn aldrei talin til vandra skla. Mli var a henni lei mjg illa sklanum og fr v me veggjum en sonur minn var sterkur flagslega og bar v meira honum innan veggja sklans.
  • Spurningin hltur v a vera s hvort hegun barnsins s einhvern htt skaleg barninu sjlfu ea hvort hegun barnsins s skaleg umhverfinu. Ef vi komumst a v a hegun barnsins veldur v vanlan urfum vi jafnframt a spyrja okkur hvort vanlanin komi t fr heguninni sjlfri ea hvort vibrg umhverfisins orsaki vanlanina. Og ef svo er, urfum vi a spyrja okkur hvort elilegra s a breyta hegun barnsins ea v umhverfi sem bregst neikvan htt vi barninu. Dmi um etta er a ef ofvirkt barn veldur truflun sklastofu ar sem kennari er einn me upp 30 brn, er elilegt a tlast til a barni breytist ea arf umhverfi a bja barninu rlausnir sem henta ess rfum. Vi krefjumst ess ekki af lmuum nemanda a hann byrji a ganga til a komast bkasafn sklans riju h!

Ef lagt er til a barn s sett lyf, hver eru markmiin sem stefnt er a v a n?

  • Allt of algengt er a lyf su gefin n ess a bi s a skilgreina hvaa rangri au eigi a skila. Eins arf a spyrja a v hvort markmiin su t fr hagsmunum barnsins ea t fr hagsmunum til dmis sklasamflagsins.
  • Ef markmii er, a dempa eigi skilega hegun, arf a spyrja - a hverra mati er hn skileg? Og einnig urfum vi a vita hvort lyfin dempi einhverja ara tti um lei sem geta haft neikv hrif fyrir barni, til dmis skpunarhfileikann, persnuleikann ea framkvmdarorkuna?
  • Langtmamarkmii hltur a vera lf n lyfja. Ef svo er arf a spyrja hva s veri a gera til a a markmi nist - lyfjagjf ein og sr er engin lkning heldur er eingngu veri a draga r skilegri hegun.

Eru arar leiir mgulegar en lei lyfjagjafa?

  • Margir hafa n gum rangri a bta lan barna sinna me breyttu matari. Breytt matari hefur dregi r kva, skerpt einbeitingu og dregi r ofvirkni svo dmi su tekin. Tekin eru t efni sem hafa truflandi hrif lan barnanna og sett inn btiefni sem styja vi btta lan.
  • a hefur gefist vel a kenna foreldrum og kennurum a beita aferum atferlismtunar. ar er reynt a styrkja jkva hegun sem vi teljum barninu til gs og draga r neikvri hegun sem talin er barninu til tjns.
  • Grarlega mikilvgt er a g samvinna s milli foreldra og skla. Skilgreina arf vandann me sklanum. Finna arf t hvert vandamli er og hvaa rangri vi viljum n fram me samvinnunni. Foreldrarnir og sklinn urfa a vera sammla um essi atrii annig a allir su a ra smu tt. g lenti v sjlf me son minn a sitja lngum fundum me slfringi og srkennara af v a drengurinn kom alltaf me hfuna hausnum inn tma og hann talai allt of miki. Grarleg orka fr a mla hvort drgi r essari neikvu hegun sem var a mta me hfuna tma og lti var rtt um lan drengsins, rri me vanda nmi og fleira. arna tel g a fkusinn hafi veri rngum hlutum, drengurinn urfti bara eina litla minningu me hfuna og var hn fokin af, niur tsku.
  • Mikilvgt er a skoa hvort hlutir su lagi sem stula a vellan barnanna og a vi drgum r ttum sem hafa neikv hrif brnin. Gi svefns eru okkur llum mikilvg og ekki sst brnum me hegunarvanda. Snt hefur veri fram a brn sem skortir svefn geta snt hegun sem getur flokkast sem ofvirkni ea athyglisbrestur. Atferli sem getur tt undir einkenni ofvirkni / athyglisbrests er miki sjnvarpshorf og tlvuleikjanotkun. Tala hefur veri um v sambandi a reiti s grarlega miki tlvuleikjunum og ljsflkt sjnvarpsskjm geti haft neikv hrif.
  • Heildrnar meferir hafa gagnast mrgum vel, til dmis hmpata og hfubeina- og spjaldhryggjarmefer.
  • Hafa arf huga a engir tveir einstaklingar eru eins og arf a vinna me styrkleika og veikleika hvers og eins. Finna arf t hvar styrkleikar einstaklingsins liggja og finna leiir til a efla og leyfa barninu a njta eirra. Ef barni fr eingngu skilabo fr umhverfinu um hva s a og hva mtti betur fara, er a ng til a barni missi tr sjlft sig.
  • Me v a koma auga styrkleika barnanna, erum vi a leyfa eim sjlfum a skilgreina hver au eru en ltum ekki umhverfi um skilgreiningu. Svo er a hlutverk okkar foreldra a vera mlsvari barnanna og gta a v a eirra velfer s alltaf hf fyrirrmi.

g tel a allt of lti s um a flk s upplst um allar mgulegar leiir til a vinna me brn sem glma vi hegunarvandaml og lti er um handleislu og stuning vi foreldra. Foreldrar eru ekki frir um a taka upplsta kvrun, n ess a hafa allar upplsingar borinu og kvrunin a vera hndum foreldranna sjlfra.

Lknar hafa gagnrnt a rannsknir skortir annars konar rrum en lyfjagjfum, en stareyndin er s a lyfin sjlf hafa ekki umdeildar niurstur rannskna bak vi sig.

Foreldrar, hfum huga a vi ekkjum barni okkar best, vi erum byrg fyrir v a standa vr um barni okkar og velja r leiir sem vi teljum vera bestar fyrir a og munum a vi eigum rtt a spyrja sprurninga og f svr.

Tengsl skla og foreldra eiga a byggjast samvinnu, gagnkvmum skilningi og sameiginlegum vilja til a finna leiir til rlausna sem eru barninu fyrir bestu, en ekki sklanum ea kennaranum ea einhverju ru. sama htt og vi teljum a sjlfsagt a lkamlega ftlu brn hafi smu tkifri til nms og nnur brn, eiga brn me hegunarraskanir a ba a sama rtti.

Hildur M. Jnsdttir
mir tveggja dsamlegra ungmenna
sem eru greind me ADHD
  Til baka Prenta Senda etta vin
 
Greinar Pistill dagsins Vitl Frttir
Reynslusgur Uppskriftir Fyrirspurnir og bendingar Vandaml og rri
Skrning jnustu- og meferarsur

© 2006 Heilsubankinn - Allur rttur skilinn