Heilsubankinn Heilsubankinn
ForsaMatariHreyfingHeimiliUmhverfiMeferir
 
Spjallsvæðið
dfinni

Heilsubankinn er vefur um allt er vikemur heilsu okkar og lfshttum. Honum er tla a stula a aukinni mevitund um holla lfshtti og um lei er honum tla a vera hvatning fyrir flk til a taka aukna byrg eigin lfi og heilsu.

Vefurinn er rekinn sem frttamiill, auk ess sem hann er gagnabanki yfir aila sem bja jnustu er fellur a herslum Heilsubankans.

Vi hvetjum ig til a skr ig pstlista Heilsubankans (hr) og sendum vi r frttabrfi okkar tlvupsti ca. tvisvar sinnum mnui. ar koma fram punktar yfir a helsta sem hefur birst sum Heilsubankans, auk tilboa sem eru boi fyrir handhafa Heilsukortsins.

Vi bjum ig velkomin(n) inn vefinn og hlkkum til a sj ig hr sem oftast.

"Lausn n lyfja" r Frttablai ADHD samtakanna Prenta Rafpstur

etta vital birtist vi Hildi M. Jnsdttur, framkvmdastjra Heilsubankans, Frttablai ADHD samtakanna. ar segirhn fr reynslu sinni af a ala upp tv brn me einkenni ADHD og hvaa lausnir hn studdist vi eirra uppeldi.

Lausn n lyfja

Sigrur JnsdttirADHDmarkjlfi,hefur sastlii r skoa leiir til a takast vi ADHD me nttrulegum aferum. Hn hefur sjlf tekist vi margt bi snu lfi og barna sinna tengt ADHD. Sigrur segir a vera sitt "lfsmott" a skoa fr llum hlium hva hgt er a gera til a laga standi. sasta ri var birt rannskn sem leiddi ljs fylgni milli aukaefna mat og ofvirkni og athyglisbrests.

eim tma var Sigrur byrju a skoa matari og btiefni sem geta dregi r einkennum ADHD. Sigrur kynntist Hildi Jnsdttur framkvmdastjraHeilsubankans,sem er vefsa um allt sem tengist heilsusamlegu lferni og hvernig vi getum teki byrg eigin lfi. Sigrur komst fljtlega a v a Hildur uppkominn brn me ADHD og hn hefur aldrei gefi eim lyf vi ADHD.

Sigri lk forvitni a vita hvernig Hildur hefur hjlpa brnum snum.

Um Hildi:

Hildur segist hafa komist a v sinni lfslei a einfaldasta leiin er ekki alltaf s besta. Hn lagi stund viskiptafri og slfri Hskla slands. Hildur var ekki sammla llu sem hn lri H. Hn bendir a lknar hafa ekki svr vi llu, og oft finnst henni lknar leggja of mikla herslu skyndilausnir sem sl einkenni og sur rast a rt vandans ea leita orsaka.

ska Hildar einkenndist af endalausum heimsknum til lkna og lyfjameferum vi allskyns kvillum og vanlan. egar Hildur var 25 ra var hn orin mikill sjklingur. Hn jist af gfurlegu orkuleysi og var undirlg af veikindum og lei mjg illa. Henni fannst a elilegt a ung kona besta aldri tti vi stug veikindi a stra n snilegra orsaka. Hildur kva a taka mlin snar eigin hendur og hn segir sjlf a henni li eins og a hn hafi "endurfst". Lausnina var a finna breyttu matari.

Hvernig kom a til a brnin fru greiningu?

Dttir mn fr aldrei eiginlega greiningu. g sjlf fr einu sinni vital vi sklaslfringinn sklanum hj henni v g hafi hyggjur af flagslegri stu hennar. v vitali frum vi lauslega gegnum einkenni ADHD og g s strax a hn myndi skora htt gagnvart athyglisbresti og talsvert htt hvatvsi.

g spuri slfringinn hvaa mefer vri boi fyrir essi brn og hann nefndi lyfin sem mgulegan kost en tji mr jafnframt a au geru ekki miki gagn fyrir brn sem vru aallega me athyglisbrest, a vri helst a fnhreyfingar myndu batna og essir krakkar bttu sig gjarnan skrift. g tk arna strax kvrun a lyfjaleiin myndi aldrei hugnast mr ef a a vri ekki klrt hverju lyfin breyttu.

g hafi alla t fundi me stelpuna mna a hn urfti grarlega sterkan ramma og hafi g raun ra mnar eigin aferir til a hjlpa henni sem best. grunninn var a miki raun atferlismefer sem g var a beita.

Hj syni mnum fru hlutirnir a ganga illa 4. bekk og fr hann v greiningu byrjun 5. bekks. g fr allt einu a taka eftir a strkurinn var farinn a segja a hann vri heimskur og vitlaus og gti ekkert og skildi ekkert og a ddi ekkert fyrir hann a reyna.

egar g fr a kanna hva vri gangi s g a kennarinn hans sem hafi kennt honum fr v 1. bekk var komin algjra klemmu me drenginn. Hn var raun bin a kvea a hann vri barn sem yri "tpskur" vandraunglingur og me llu vibjargandi. Svipa munstur var fari gang hj srkennaranum hans lka en r tvr unnu ni saman me hans ml.

essir krakkar reyna miki mrkin okkar og allt einu voru essar gtu konur komnar rot og voru httar a setja honum mrk en voru komnar t rell og uppgjf. Munstri milli eirra riggja var ori mjg slmt og kallai g v rri fr sklanum. Vi urftum a brjta upp etta neikva munstur og byggja upp ntt og jkvtt umhverfi stainn.

kvei var a bekkurinn fengi njan kennara um hausti og strkurinn minn fr vitl og greiningu til slfrings sklans. Einnig fkk hann njan srkennara. Fyrr um veturinn hafi srkennarinn hans kalla eftir matsmanni til a kanna lesblindu hj honum og sendi s matsmaur fr sr stsvarta skrslu um drenginn, a hann vri algjrlega alandi, samvinnufs me llu og fleira eim dr.

Um hausti fr drengurinn mat hj slfringi sklans, sem var Hg risson og kom lsing v sem mtti halda allt rum dreng. Hann sagi hreint og beint skrslunni a hann kannaist alls ekki vi ann dreng sem lst var niurstu essa matsmanns. Drengurinn vri srstaklega samvinnufs, skapgur, jkvur og skemmtilegur strkur. Strknum mnum fr aftur a ganga vel sklanum, hann fkk gar umsagnir fr bi kennaranum snum og srkennara og sjlfstrausti og sjlfsmyndin lguust.

etta snir hva a er mikilvgt a brjta upp neikv munstur sem skapast umhverfi essara barna. a m ekki gerast a au su brotin niur og ll von tekin fr eim. etta snir okkur lka hva a er alvarlegt a styja sig algjrlega vi einhverjar greiningar - r eru j alltaf framkvmdar af persnum sem geta lita niurstuna og brnin okkar taka stugum breytingum jkvu og uppbyggjandi umhverfi, sagi Hildur.

Hvaa rri voru boi essum tma?

a kom aldrei til a mr vri bent einhver rri. a var yfirleitt g sem kallai eftir rrum fr sklanum. ar sem g tk afstu mti lyfjum, virtist ekkert anna vera boi. a sem sklinn gat gert var a bja drengnum stuningskennslu og var a a hmarki 4 stundir viku.

a sem hjlpai raun best var samvinna mn og sklans. g lagi mig alltaf fram um a vera gum tengslum vi sklann, kallai eftir vitlum ef mr fannst hlutirnir ekki ganga ngu vel og oft vorum vi me samskiptabk gangi egar drengurinn var yngri. egar hann fr a eldast var g frekar tlvupstsamskiptum vi kennarana hans.

a skiptir krakkana svo rosalega miklu mli a finna a vi erum eirra mlsvarar, a okkur standi ekki sama og vi viljum styja au sem bestan htt. g held a hafi lka haft miki a segja fyrir mn brn a upplifa gegnum mig a sklinn ea umhverfi hafi ekki alltaf rtt fyrir sr. a er svo mikilvgt fyrir okkur ll a finna a vi getum haft hrif umhverfi okkar, en urfum ekki bara a sitja undir hverju sem er hjlparlaus, sagi Hildur.

Hvaa rri hafir til a hjlpa brnunum?

a er svo grarlega margt sem vi foreldrar getum gert til a styja vi essi brn og vi erum raun mikilvgasti hlekkurinn til a gta ess a au ni a blmstra og fi a njta sn eigin forsendum.

a sem g tel lang mikilvgast er a huga a gu matari. egar brnin voru ltil, "kventi" g matarinu heimilinu og s g grarlegar breytingar brnunum. Drengurinn minn var mjg ungur annig a ADHD einkennin voru ekki orin mjg snileg en g s mestar breytingar honum varandi almenna heilsu. Hann var alltaf mjg miki veikur, var miklum asmalyfjum, var fyrirbyggjandi sklalyfjum og g var bin a vera grarlega miki fr vinnu ar sem g var alltaf me hann veikan heima.

framhaldi ess a g breytti matarinu, tk g kvrun a taka af honum ll lyf. g fkk reyndar engan stuning fr lknunum hans, eir sgu a barni vri of veikt til a taka svona htttur. Fyrstu 3 mnuina eftir a hann var lyfjalaus fr g gegnum mikil veikindi me honum. nmiskerfi hj honum var algjrri rst ar sem a hafi raun aldrei fengi tkifri til a vinna neinu sjlft og var v gersamlega lama eftir endalaus inngrip. Eftir essa rj mnui gjrbreyttist heilsufar strksins og var hann aldrei veikur aftur fyrir utan einstaka umgangspest. Hann hafi helst aldrei fengi a vera ti ar sem hann var anna hvort a veikjast ea a n sr upp r veikindum en arna breyttist hann orkumikinn tivistargaur sem aldrei fkk ng af v a leika sr ti hvaa veri sem var. dag er hann grarlega hraustur, stundar knattspyrnu af miklum m og rennir sr snjbretti hvenr sem tkifri gefst.

Dttir mn var eldri egar g breytti matarinu og s g grarlegar breytingar hj henni gagnvart ADHD einkennunum. Hn hafi tt a til a lokast inni mjg erfium skapsveiflum ar sem hn fkk stvandi grtkst og barist um eins og lti villidr. essi kst hurfu me llu eftir breytinguna matarinu. Anna sem hvarf me llu, voru endurteknar, erfiar martrair sem voru okkur bum mjg erfiar.

Anna sem g hef gert miki af er a gefa krkkunum fri a vera umhverfi sem styur vi eirra styrkleika og ar sem au f tkifri til a la vel me sig sjlf. Dttir mn hefur alltaf haft grarlega mikinn huga leiklist og sng og var g dugleg a leyfa henni a fara nmskei hvoru tveggja. Eftir a hn var eldri hvatti g hana fram a taka tt starfi leikflaga og hefur hn einnig veri a lra klassskan sng.

Strkurinn minn hefur alltaf stai sterkt flagslega en stelpan mn fr gegnum mjg erfi tmabil. er margt sem foreldrar geta gert til a styja krakkana a mynda flagsleg tengsl. Stelpan urftir v miur a skipta um skla oftar en einu sinni og getur svona rt veri grarlega erfitt fyrir krakka sem eru me einkenni ADHD. Til a auvelda henni a kynnast krkkum njum sta bau g gjarnan bekkjarflgunum furufatapart ea annan gleskap, ar sem au gtu veri a undirba saman eitthva skemmtilegt einhverja daga og komi svo saman og tt skemmtilegan tma. Einnig var g dugleg a bja heim stelpum sem hn var a byrja a kynnast, til a gefa eim fri a tengjast betur. er lka frbrt a taka vinina me feralg, sumarbstaarferir og svo framvegis.

Svo er a sjlfsgu einn af strstu ttunum a vera miklum samskiptum vi sklana eins og g talai um hr an.

Annar ttur sem mr finnst vert a hafa huga er a a er gjarnan tala um a helmingi fleiri drengir su me ADHD heldur en stlkur. annig er til dmis me mn brn a stelpan mn hefur urft a takast vi miklu erfiari einkenni en strkurinn minn, en hins vegar var aldrei kvarta undan henni sklanum ea bent a hn yrfti jafnvel einhvern stuning. Strkurinn er aftur mti annig a hann a til a tala miki, er miki firildi og alltaf ofurktur og er a hegun sem gengur illa saman vi hefbundi sklastarf. g gti tra a fjldi stlkna me einkenni ADHD s jafnvel vangreindur og vandi drengja jafnvel ofmetinn, sagi Hildur.

Hva finnst r a betur mtti fara sklakerfinu og kerfinu almennt?

etta er rosalega margtt. a vantar stefnu hj heilbrigisyfirvldum sem gengur t a au vilji styja essi brn til mestu ga sem au geta n snu lfi og a v veri stefnt me llum rum. Setja arf inn stuningskerfi sem hjlpar kennurum og eim sem koma a barninu sklanum, til a styrkja aila. Sumir sklar eru me etta og sumir alls ekki. a arf v opinbera stefnu sem setur reglur og ramma utanum ferli.

Byrja arf greiningunni og kvea arf hverju a n fram me mefer. Finna arf tki til a hjlpa einstaklingnum, hann arf stuning og lyfin eiga a vera aukahlutverki. Mr finnst potturinn vera brotinn ansi va. dag er allt of mikil byrg lg herar foreldra sta ess a eir fi stuning og frslu um hvernig er best a vinna me essi ml. Foreldrar eru yfirleitt ekki srfringar ADHD fyrstu stigum svo a vi verum a me tmanum.

rekstrarnir vera yfirleitt sklanum af v a barni er ekki essi milungsnemandi sem fellur ofan a form sem til er tlast. a vantar sveigjanleika til a bja leiir fyrir essa krakka. a a vera ferli sem fer strax gang fyrir essi brn. Fyrir mig persnulega skipta greiningar ekki mli, heldur leiir a lausnum. En egar greining er ger er mikilvgt a skrifa niur markmiin, hverjir eru styrkleikar barnanna, hverjir eru eirra veikleikar, hvernig umhverfi er best fyrir vikomandi a vinna og hvaa tki og tl ntast honum best. a er sorglega lti gert af v a vinna me styrkleika essara krakka sklanum.

Sem dmi um frbrt starf sklunum ar sem skapa er umhverfi sem er mjg styjandi vi krakka me ADHD er kennsla sem brtur upp etta fasta form. Dmi um etta er a Smraskli hefur veri me fluga tivistarkennslu og hefur veri snt fram a slk kennsla dregur r einelti.

gegnum grunnsklagngu barnanna minna tveggja kom sklinn alltaf me vandamlin en minna var um a hann kmi me lausnirnar. Barni passai ekki inn eirra ramma og ess vegna var barni vandamli. g var svo heppin a kvenir kennarar voru viljugir til a vinna me mr en sklasamflagi hafi oft allt ara sn og stirbusalegri vinnuferli og finnst mr enn vera langt land me a essi ml su komin ga hfn. Og eins og fram hefur komi var a oftast a minni tilstulan a gripi var inn og reynt a vinna a lausnum.

Mr finnst a a vanti upp sklakerfinu a sklinn s lausnamiaur og setji alherslur styrkleika barnanna. a er of miki veri a fkusera a lta essa krakka gera hluti sem er eim ekki elislgur. Sklinn tti a vinna annig a skoa s hvernig er best fyrir ennan einstakling a lra, hvernig er best fyrir hann a nlgast efni og finna leiir og lausnir.

Mr finnst a a urfi a vera stefna sklanum a kynna fyrir foreldrum a eir megi hafa skoanir og a sklinn kalli eftir skounum foreldra. g hef sjlf veri me nmskei inn sklum og hef g kynnst kennurum sem hafa hreinlega gefist upp af v a eir hafa ekki fengi samvinnu foreldra. a arf a vera skr sklastefna um hvernig samvinna milli heimilis og skla eigi a vera htta og tel g a efla urfi essa samvinnu.

Einnig snist mr oft vanta stuning vi kennara. g veit um kennara sem hafa veri me krefjandi brn og eir eru kannski einir a hringja foreldra a kvldi v ekki m trufla foreldra vinnunni. Hva me vinnutma kennara? Einnig finnst mr allt of seint vera gripi inn og kennararnir sitja jafnvel allt of lengi me erfi ml, n ess a eitthvert fyrirfram skilgreint kerfi fari af sta innan sklans. Kennarar eru mjg misjafnir eins og mennirnir eru margir og eru sjaldnast einhverjir srfringar mehndlun barna me hegunarraskanir.

Evrpujir leggja mun meiri herslu en vi annars konar mefer heldur en lyfjamefer. Nlega var birt rannskn sem sagi a langtma lyfjamefer n annarra rra er ekki betri en a veita alls enga mefer. En lyfin geta ver stuningur ef a nnur mefer er gangi. v miur er ltil hersla lg a vinna me ba essa tti samhlia. a arf a kalla eftir nrri nlgun essi ml hr landi.

a arf a marka skra stefnu um hvernig a styja essi brn sem best, hvaa markmium a n fram og hvaa rri a bja upp.

desember sastlinum komu loksins fram vinnulagsreglur um greiningu og mefer AHDH fr landlknisembttinu. N fyrsta skipti er sett bla a a skulu vera eingngu gelknar ea barnalknar me srfriekkingu roskarskun barna, sem kvea hvort hafin skuli lyfjamefer hj brnum. Aalnlgunin skrslunni er enn t fr lyfjaleiinni, sem er miur.

g er eirrar skounar a lyfin gera a stundum a verkum a auveldara er a vinna me brnin einhvern tma mean unni er a fyrirfram skilgeindum markmium og til ess beitt annars konar meferarrrum. Lyfin sjlf lkna ekki neitt, heldur sl au eingngu einkenni sem eru kvein hegun, sem getur stai vegi fyrir rbtum. Lyfin ttu aldrei og geta ekki veri nein algild lausn sjlfu sr, sagi Hildur a lokum.

Vitali tk Sigrur Jnsdttir, ADHD markjlfi

Sj: Rdd og rttur foreldra - A taka upplsta kvrun

  Til baka Prenta Senda etta vin
 
Greinar Pistill dagsins Vitl Frttir
Reynslusgur Uppskriftir Fyrirspurnir og bendingar Vandaml og rri
Skrning jnustu- og meferarsur

© 2006 Heilsubankinn - Allur rttur skilinn