Heilsubankinn Umhverfi­
ForsÝ­aMatarŠ­iHreyfingHeimili­Umhverfi­Me­fer­ir
 

Heilsubankinn er vefur um allt er vi­kemur heilsu okkar og lÝfshßttum. Honum er Štla­ a­ stu­la a­ aukinni me­vitund um holla lÝfshŠtti og um lei­ er honum Štla­ a­ vera hvatning fyrir fˇlk til a­ taka aukna ßbyrg­ ß eigin lÝfi og heilsu.

Vefurinn er rekinn sem frÚttami­ill, auk ■ess sem hann er gagnabanki yfir a­ila sem bjˇ­a ■jˇnustu er fellur a­ ßherslum Heilsubankans.

Vi­ hvetjum ■ig til a­ skrß ■ig ß pˇstlista Heilsubankans (hÚr) og sendum vi­ ■Úr ■ß frÚttabrÚfi­ okkar Ý t÷lvupˇsti ca. tvisvar sinnum Ý mßnu­i. Ůar koma fram punktar yfir ■a­ helsta sem hefur birst ß sÝ­um Heilsubankans, auk tilbo­a sem eru Ý bo­i fyrir handhafa Heilsukortsins.

Vi­ bjˇ­um ■ig velkomin(n) inn ß vefinn og hl÷kkum til a­ sjß ■ig hÚr sem oftast.

Mismunandi merkingar ß plasti og endurvinnslugildi ■ess Prenta Rafpˇstur

Plast er eitt algengasta efni­ Ý umhverfi okkar og notkun ■ess eykst Ý sÝfellu. Heilsubankinn hefur fjalla­ svolÝti­ um plast upp ß sÝ­kasti­ og enn ver­ur framhald ß slÝkri umfj÷llun.

Flestar plasttegundir mß endurvinna og samkvŠmt upplřsingum Sorpu er teki­ vi­ ÷llu plasti hÚr ß ═slandi, allt frß plastfilmum, skyrdˇsum og innkaupapokum, til plasttunna, plastbr˙sa og heyr˙lluplasts.á Plasti­ er svo sent til SvÝ■jˇ­ar, en ■ar er ■a­ flokka­ eftir efnainnihaldi og endurunni­. Ůess ber a­ geta a­ ■eir sem koma me­ miki­ magn af plasti, svo sem bŠndur me­ heyr˙lluplast,áfß greitt fyrir kÝlˇver­i­ og mß finna upplřsingar um ■a­ ß vefsÝ­u Sorpu.

Teki­ er ß mˇti plasti Ý endurvinnslust÷­vum Ý ReykjavÝk og ß Akureyri. ═ ÷­rum sveitarfÚl÷gum er ■jˇnustan mismunandi, enda undir hverju sveitarfÚlagi komi­, a­ taka ßkvar­anir um sorphir­u og ■jˇnustu vi­ endurvinnslu.

á

Plast er oftast merkt me­ endurvinnslutßkni, litlum ■rÝhyrningi sem inniheldur n˙mer frß 1 upp Ý 7, gjarnan ß botni plastÝlßtsins. Ůessi tßkn segja til um hva­a efnasamb÷nd eru Ý plastinu og hvernig sÚ hŠgt a­ endurvinna ■a­. HÚr kemur skřring ß ■essum plasttegundum:

Plast nr 1 - PET e­a PETE (polythylene terephthalate)

  • Nota­ Ý: Gos- og vatnsfl÷skur, munnskolsbr˙sa, hnetusmj÷rsÝlßt, salatsˇsu- og jurtaolÝubr˙sa auk plastÝlßta sem setja mß Ý ofn.
  • Endurunni­ Ý: Fleeceefni, trefjar, innkaupapoka, h˙sg÷gn, mottur og stundum nř Ýlßt.

Ůa­ er ÷rlÝtil hŠtta ß a­ ■essi plastefni leysist upp og blandist matv÷rum sem ■au innihalda.

Plast nr 2 - HDPE (■Útt polyethylene)

  • Nota­ Ý: Ţmis drykkjarÝlßt, klˇr-, ■vottaefna- og hreingerningabr˙sa, shampˇbr˙sa, rusla- og innkaupapoka, smurolÝubr˙sa, smj÷r- og jˇg˙rtÝlßt, innan Ý morgunkornspakkningar og fleira.
  • Endurunni­ Ý: Ůvottaefnisbr˙sa, olÝubr˙sa, penna, endurunnin Ýlßt, gˇlfefni, skolpr÷r, gar­h˙sg÷gn og fleira.

Ůetta efni leysist ekki svo au­veldlega upp og smitast lÝti­ Ý matv÷rur sem Ýlßtin innihalda.

Plast nr 3 - V (Vinyl) e­a PVC

  • Nota­ Ý: R˙­uhreinsi- og ■vottaefnisfl÷skur, shampˇbr˙sa, jurtaolÝubr˙sa, glŠrar matv÷ruumb˙­ir, rafmagnskapla, sj˙krah˙sÝlßt og pÝpulagnir.
  • Endurunni­ Ý: veggklŠ­ningar,

PVC inniheldur klˇr ■annig a­ Ýlßt ˙r ■vÝ geta leyst upp eiturefni Ý innihaldi­. For­astu a­ elda me­ plastßh÷ldum e­a -Ýlßtum sem innihalda PVC, en ef ■˙ gerir ■a­ skaltu gŠta ■ess a­ ■a­ brenni ekki ■vÝ ■ß losna eiturefnin frekar ˙r plastinu.

Plast nr 4 - LDPE (ˇ■Útt polyethylene)

  • Nota­ Ý: Mj˙kar plastfl÷skur, innkaupapoka, innkaupat÷skur, fatna­, h˙sg÷gn, teppi.
  • Endurunni­ Ý: Ruslatunnur og -f÷tur, pˇstbur­arumsl÷g, veggklŠ­ningar, gˇlfefni og fleira.

Sum endurvinnslufyrirtŠki hafa ekki veri­ a­ endurvinna ■essa ger­ plasts.

Plast nr 5 - PP (polypropylene)

  • Nota­ Ý: řmiskonar matarumb˙­ir, sÚrstaklega fl÷skur og br˙sa, tappa, sogr÷r, lyfjaÝlßt.
  • Endurunni­ Ý: sˇpa, bursta, rafhl÷­uhulstur, tunnur, bakka, gar­ßh÷ld og fleira.

Polypropylene er me­ hßtt brß­nunarmark og er oft nota­ Ý hluti sem hitna miki­.

Plast nr 6 - PS (polystyrene)

  • Nota­ Ý: einnota diska og bolla, kj÷tpakkningar, bakka, lyfjaumb˙­ir, geisladiskahulstur og fleira.
  • Endurunni­ Ý: Einangrun, innstungur, reglustikur, frau­plast og fleira.

Margt bendir til ■ess a­ polystyrene smiti eiturefni ˙t Ý mat en efni­ er oft nota­ Ý v÷rur merktar v÷rumerkinu "Styrofoam". Umhverfissinnar hafa l÷ngum barist fyrir banni ß notkun efnisins, ■ar sem erfitt er a­ endurvinna ■a­.

N˙mer 7 - řmsar tegundir plasts

  • Nota­ Ý: Stˇrum br˙sum, mj÷g sterkum plastefnum, sˇlgleraugum, dvd-diskum, iPod, t÷lvut÷skum, upplřsingaskiltum, matarÝlßtum, nyloni.
  • Endurunni­ Ý: plastklumpa, sÚrsmÝ­a­ar plastv÷rur.

Margar plasttegundir sem ekki tilheyra ßkve­num flokki eru merktar nr. 7. ═ ■essum flokki er har­a plasti­ sem oft er nota­ Ý matarstell fyrir b÷rn, pela, drykkjarfl÷skur og fleira en ■a­ kallast bisphenol A. Ůetta efni hefur valdi­ miklu fja­rafoki ■ar sem rannsˇknir hafa sřnt a­ plasti­ getur smita­ frß sÚr efnum sem trufla hormˇnastarfsemi, sÚrstaklega kynhormˇna.

á

Me­ ■essar upplřsingar Ý farteskinu Šttu allir a­ fara a­ flokka og řta ■ar me­ undir a­ plastefnin fßi nřtt hlutverk, Ý sta­ ■ess a­ ver­a ur­u­ Ý j÷r­u ■ar sem ■au liggja um ˇkomna tÝ­.

Auk ■ess er hŠgt a­ velja ˙r misa­la­andi plastefni og vara sig sÚrstaklega ß a­ plast nr. 1, 3 og 7 komist Ý snertingu vi­ mat, ■ar sem hŠtta er ß a­ ■au smiti eiturefnum ˙t Ý matinn.

Sjß einnig: Bisphenol A - eiturefni Ý pelum og ÷­rum plastÝlßtum, Plast Ý nßtt˙runni, Ska­leg efni Ý plasti.

  Til baka Prenta Senda ■etta ß vin
 
Greinar Pistill dagsins Vi­t÷l FrÚttir
Reynslus÷gur Uppskriftir Fyrirspurnir og ßbendingar Vandamßl og ˙rrŠ­i
Skrßning ß ■jˇnustu- og me­fer­arsÝ­ur

© 2006 Heilsubankinn - Allur rÚttur ßskilinn