Heilsubankinn Mešferšir
ForsķšaMataręšiHreyfingHeimilišUmhverfišMešferšir
 
Mešferšarašili
Tinna Marķa Emilsdóttir
Höfušbeina- og spjaldhryggjarmešferš, Heilun
Póstnśmer: 112
Tinna Marķa Emilsdóttir
 
Mešferšar- og žjónustuašilar

Heilsubankinn er vefur um allt er viškemur heilsu okkar og lķfshįttum. Honum er ętlaš aš stušla aš aukinni mešvitund um holla lķfshętti og um leiš er honum ętlaš aš vera hvatning fyrir fólk til aš taka aukna įbyrgš į eigin lķfi og heilsu.

Vefurinn er rekinn sem fréttamišill, auk žess sem hann er gagnabanki yfir ašila sem bjóša žjónustu er fellur aš įherslum Heilsubankans.

Viš hvetjum žig til aš skrį žig į póstlista Heilsubankans (hér) og sendum viš žér žį fréttabréfiš okkar ķ tölvupósti ca. tvisvar sinnum ķ mįnuši. Žar koma fram punktar yfir žaš helsta sem hefur birst į sķšum Heilsubankans, auk tilboša sem eru ķ boši fyrir handhafa Heilsukortsins.

Viš bjóšum žig velkomin(n) inn į vefinn og hlökkum til aš sjį žig hér sem oftast.

Išraólga Prenta Rafpóstur

Inni į spjallsvęšinu um daginn var veriš aš spyrjast fyrir um išraólgu og möguleg śrręši viš henni og tók ég žvķ saman žessa grein. Išraólga (Irritable Bowel Syndrome = IBS) er heiti į kvilla sem įšur gekk undir nöfnum eins og ristilerting, žarmaerting eša ristilkrampi.

Ég sjįlf žjįšist af žessum kvilla ķ mörg įr, allt frį barnsaldri žar til ég breytti algjörlega um mataręši, og bendi ég ykkur į reynslusögu mķna hér į vefnum.

Išraólga einkennist af sįrsaukafullum samdrįttum ķ meltingarvegi og er eitt algengasta heilbrigšisvandamįl sem lęknar eigast viš. Tališ hefur veriš aš um 20% einstaklinga žjįist af žessum kvilla en ķslensk rannsókn hefur sżnt aš hann sé mun algengari į Ķslandi. Žessi rannsókn sżndi fram į aš yfir 30% Ķslendinga telja sig žjįst af išraólgu, 25,3 % karla og 35,8% kvenna.

Žetta įstand er algengast hjį fólki į milli 25 og 45 įra aldurs og er mun algengara mešal kvenna.

Hjį fólki meš išraólgu veršur ešlilegur, taktfastur vöšvasamdrįttur ķ meltingarvegi, óreglulegur og ósamhęfšur. Žetta truflar ešlilegan flutning fęšu og śrgangs ķ gegnum kerfiš og leišir til uppsöfnunar į slķmi og eiturefnum ķ žörmunum. Žetta stoppar ešlilega losun į hęgšum og gasmyndun sem leišir til uppžembu og hęgšatregšu.

Išraólga getur veriš hvar sem er ķ meltingarveginum, allt frį vélindanu nišur ķ endažarm. Žaš eru engin merki um aš sjśkdómurinn valdi vefjaskemmdum og veldur hann žvķ einungis starfslegum truflunum.

Orakir išraólgu eru óžekktar. Ein kenningin um orsakir hennar gengur śt į aš truflun sé ķ starfsemi hormóna, sem orsakar óešlilega samdrętti ķ sléttu vöšvunum. Konur eru oft verri af einkennum išraólgu nįlęgt blęšingum og rennir žaš stošum undir žessa kenningu. Sumir vķsindamenn telja aš einhver vķrus eša bakterķa geti veriš hluti af orsökinni.

Sennilega eru žó algengustu orsakir išraólgu, lķfsstķlsžęttir eins og streita og mataręši, sem og fęšuóžol żmis konar. Annaš sem getur spilaš inn ķ er ofnotkun į sżklalyfjum og öšrum lyfjum sem raska jafnvęgi ķ bakterķuflóru žarmanna.

Margir tengja streitu viš aukin óžęgindi. Einkennin eru oft verst stuttu eftir mįltķšir. Ósjįlfrįša taugakerfiš stjórnar aš hluta til hreyfingum meltingarfęranna og getur streita žannig haft veruleg įhrif į alla starfsemi maga, žarma og ristils.

Einkenni išraólgu geta falist ķ kvišverkjum, lystarstoli, uppžembu, haršlķfi og/eša nišurgangi (oft į vķxl), vindgangi, fęšuóžoli, slķmi ķ hęgšum og ógleši. Oft fylgja slęmir höfušverkir og jafnvel uppköst.

Verkir versna oft eša fara ķ gang eftir mįltķšir og stundum er hęgt aš draga śr óžęgindum meš hęgšalosun.

Skortur į nęringarefnum getur veriš afleišing išraólgu žar sem upptaka žeirra getur veriš ónęg. Žar af leišandi žarf oft fólk meš išraólgu allt aš 30% meira prótein en ešlilegt telst. Einnig žarf aš gęta aš auka inntöku stein- og snefilefna.

Allt aš 25% fólks meš išraólgu žjįist af lišagigt ķ ökklum, hnjįm og ślnlišum. Einnig finnur mikill fjöldi fyrir bakverkjum.

Sumir sem žjįst af išraólgu eru meš óešlilegt hlutfall lifrarensķma ķ blóšinu og žarf žvķ aš hafa ķ huga aš styrkja lifrina.

Margir ašrir sjśkdómar geta tengst išraólgu, eins og gersveppaóžol, ristilkrabbamein, sykursżki og sjśkdómar ķ gallblöšru og brisi svo einhverjir séu nefndir.

Žegar išraólga er sjśkdómsgreind er mikilvęgt aš śtiloka ašra sjśkdóma sem geta orsakaš svipuš einkenni. Mį žar nefna glśtenóžol, ristilkrabbamein, Crohns sjśkdóminn, nišurgang sem orsakast af sżkingu, mjólkuróžol, auk fleiri sjśkdóma.

Išraólgu geta fylgt mikil óžęgindi en fólk getur lifaš góšu lķfi meš henni ef žaš breytir mataręši sķnu, fęr nęgjanlega hreyfingu og bętir sér upp naušsynleg nęringarefni.

Fólk meš išraólgu ętti aš neyta fęšu sem er rķk af trefjum og hęgt er aš auka viš inntökuna į žeim meš bętiefnum. Trefjarķkt fęši er einkum gręnmeti, įvextir, heilkorn og baunir. Einnig er gott aš taka inn hörfrę daglega. Til aš nżta žau sem skildi er naušsynlegt aš mala žau. Hęgt er svo aš dreifa žeim yfir morgungrautinn eša mśslķiš į morgnana.

Foršist allar matvörur sem auka į slķmmyndun ķ meltingarvegi og hamlar žannig upptöku naušsynlegra nęringarefna. Žessar matvörur eru helstar allur sykur, hvķtt mjöl, dżrafita, allir drykkir meš gosi ķ, koffein, mjólkurvörur, sętuefni, sķtrusįvextir og öll unnin matvara.

Lįtiš athuga hvort möguleiki sé į fęšuóžoli eša ofnęmi.

Drekkiš nóg af hreinu vatni – 8 glös į dag en drekkiš žó lķtiš meš mįltķšum.

Notiš mikinn hvķtlauk žar sem hann er hjįlplegur viš meltingu og losar okkur viš eiturefni ķ ristli.

Gętiš ykkar į aš fį nóg af naušsynlegum fitusżrum. Gott er aš taka aukalega inn sem bętiefni.

Önnur góš bętiefni eru: L-Glutamķn, B vķtamķn, Fjölvķtamķn og Acidophilus. Einnig er gott aš taka inn kalk og magnesķum. Einnig ętti aš taka inn Mjólkuržistil, til aš styšja viš lifrarstarfsemina.

Dragiš śr streituvaldandi žįttum ķ lķfi ykkar og stundiš reglulega hreyfingu, s.s. 30 mķnśtna göngu aš lįgmarki žrisvar sinnum ķ viku, helst daglega.

  Til baka Prenta Senda žetta į vin
 
Greinar Pistill dagsins Vištöl Fréttir
Reynslusögur Uppskriftir Fyrirspurnir og įbendingar Vandamįl og śrręši
Skrįning į žjónustu- og mešferšarsķšur

© 2006 Heilsubankinn - Allur réttur įskilinn