Rdd og rttur foreldra - A taka upplsta kvrun

Erindi haldi hsni ADHD samtakanna 1. desember 2007

g er eirrar skounar a lyf eru ofmetin okkar samflagi og allt of mikil hersla er lg lyflkningar sta ess a notast vi arar meferir og rri egar s mguleiki er fyrir hendi.

Oft tum er jafnvel lyfjaleiin ekki besta leiin til a takast vi vandann, en samt er vart huga a rum leium ar sem lyfin gefa skjtvirka og auvelda rlausn.

Eitt dmi ess er mefer barna slandi vi hegunarrskunum. a hefur veri nr einstefna mefer essara mla og allt of lti um a veitt s annars konar rgjf og mefer en lei lyfjagjafa.

Til a foreldrar geti teki upplsta kvrun um hvort eir vilja a brn eirra su sett lyf, urfa eir a vera upplstir um valmguleika sem eru fyrir hendi. A sama skapi a a vera sjlfsagur rttur eirra a eim bjist nnur rri sem valkostur vi lyfjaleiina.

Staan er ekki me eim htti dag og er a grarlega sorgleg og grafalvarleg staa. A auki hef g heyrt um dmi ar sem rttur foreldra til a kvara hvort barni s sett lyf ea ekki, hafi ekki veri virtur og foreldrum jafnvel hta llu illu ef au stu gegn lyfjagjf.

eir ttir sem g tel a foreldrar urfi a vera upplstir um ur en eir taka kvrun um hvort brn eirra su sett lyf ea ekki eru helst:

Lyfin sjlf eru ekki umdeild

  • Vita er a lyfin orsaka breytingar heilanum en ekki er vita hvaa afleiingar essar breytingar hafa brnin.
  • Enn dag er deilt um langtmahrif lyfjagjafanna og sna rannsknir mismunandi niurstu
  • Nlega komu fram niurstur r rannskn sem sndu a langtmahrif lyfjagjafa voru ekki meiri en ef engri mefer var beytt. a ir a ef ekki annars konar mefer er beytt samhlia lyfjagjf, hefur lyfjagjfin ekkert framyfir a a sleppa henni me llu.

Sjkdmsgreiningin sjlf er ekki umdeild

  • Ekki eru allir sama mli hvort um er a ra stand sem kalla m sjkdm. Komi hafa fram niurstur heilarannsknum sem sna a brn me hegunarraskanir eru me lkt tlit kvenum stvum heilans en nnur brn. Hins vegar vantar fleiri rannsknir v meirihluti essara rannskna hefur veri gerur brnum sem hafa veri lyfjagjfum lengri tma og eins og kom fram hr undan orsaka lyfin breytingar heilanum. ess vegna er ekki hgt a fullyra me vissu hvort lyfin hafa orsaka essar breytingar ea hvort brn me hegunarraskanir su lffrilega ruvsi en nnur brn.
  • Sjkdmsgreining barns me hegunarrskun byggist alfari hegun. Engin lffrileg prf eru tiltk til a segja til um hvort um sjkdm er a ra. Me rum orum er sjkdmurinn skilgreindur t fr mati foreldra, kennara og oftast slfrings hegun barnsins. Menn hefur greint um reianleika essarar aferar.
  • Anna sem arf a hafa huga er a hegun barnanna er skilgreind t fr mealtlum. annig a ef barni hegar sr annan htt en mealbarn er a talin vera rskun. Hva me lffrilegan fjlbreytileika, viljum vi a allir su eins?
  • Tala hefur veri um a ofvirkni s helmingi algengari hj drengjum en stlkum. Hafa arf huga a vandamli getur veri vangreint hj stlkum og jafnvel ofgreint meal drengja. Reynsla mn er s a dttir mn arf a stra vi mun sterkari og alvarlegri einkenni ofvirkni en sonur minn. rtt fyrir a var aldrei fari fram a af sklanum a hn vri sett greiningu og var hn aldrei talin til vandra skla. Mli var a henni lei mjg illa sklanum og fr v me veggjum en sonur minn var sterkur flagslega og bar v meira honum innan veggja sklans.
  • Spurningin hltur v a vera s hvort hegun barnsins s einhvern htt skaleg barninu sjlfu ea hvort hegun barnsins s skaleg umhverfinu. Ef vi komumst a v a hegun barnsins veldur v vanlan urfum vi jafnframt a spyrja okkur hvort vanlanin komi t fr heguninni sjlfri ea hvort vibrg umhverfisins orsaki vanlanina. Og ef svo er, urfum vi a spyrja okkur hvort elilegra s a breyta hegun barnsins ea v umhverfi sem bregst neikvan htt vi barninu. Dmi um etta er a ef ofvirkt barn veldur truflun sklastofu ar sem kennari er einn me upp 30 brn, er elilegt a tlast til a barni breytist ea arf umhverfi a bja barninu rlausnir sem henta ess rfum. Vi krefjumst ess ekki af lmuum nemanda a hann byrji a ganga til a komast bkasafn sklans riju h!

Ef lagt er til a barn s sett lyf, hver eru markmiin sem stefnt er a v a n?

  • Allt of algengt er a lyf su gefin n ess a bi s a skilgreina hvaa rangri au eigi a skila. Eins arf a spyrja a v hvort markmiin su t fr hagsmunum barnsins ea t fr hagsmunum til dmis sklasamflagsins.
  • Ef markmii er, a dempa eigi skilega hegun, arf a spyrja - a hverra mati er hn skileg? Og einnig urfum vi a vita hvort lyfin dempi einhverja ara tti um lei sem geta haft neikv hrif fyrir barni, til dmis skpunarhfileikann, persnuleikann ea framkvmdarorkuna?
  • Langtmamarkmii hltur a vera lf n lyfja. Ef svo er arf a spyrja hva s veri a gera til a a markmi nist - lyfjagjf ein og sr er engin lkning heldur er eingngu veri a draga r skilegri hegun.

Eru arar leiir mgulegar en lei lyfjagjafa?

  • Margir hafa n gum rangri a bta lan barna sinna me breyttu matari. Breytt matari hefur dregi r kva, skerpt einbeitingu og dregi r ofvirkni svo dmi su tekin. Tekin eru t efni sem hafa truflandi hrif lan barnanna og sett inn btiefni sem styja vi btta lan.
  • a hefur gefist vel a kenna foreldrum og kennurum a beita aferum atferlismtunar. ar er reynt a styrkja jkva hegun sem vi teljum barninu til gs og draga r neikvri hegun sem talin er barninu til tjns.
  • Grarlega mikilvgt er a g samvinna s milli foreldra og skla. Skilgreina arf vandann me sklanum. Finna arf t hvert vandamli er og hvaa rangri vi viljum n fram me samvinnunni. Foreldrarnir og sklinn urfa a vera sammla um essi atrii annig a allir su a ra smu tt. g lenti v sjlf me son minn a sitja lngum fundum me slfringi og srkennara af v a drengurinn kom alltaf me hfuna hausnum inn tma og hann talai allt of miki. Grarleg orka fr a mla hvort drgi r essari neikvu hegun sem var a mta me hfuna tma og lti var rtt um lan drengsins, rri me vanda nmi og fleira. arna tel g a fkusinn hafi veri rngum hlutum, drengurinn urfti bara eina litla minningu me hfuna og var hn fokin af, niur tsku.
  • Mikilvgt er a skoa hvort hlutir su lagi sem stula a vellan barnanna og a vi drgum r ttum sem hafa neikv hrif brnin. Gi svefns eru okkur llum mikilvg og ekki sst brnum me hegunarvanda. Snt hefur veri fram a brn sem skortir svefn geta snt hegun sem getur flokkast sem ofvirkni ea athyglisbrestur. Atferli sem getur tt undir einkenni ofvirkni / athyglisbrests er miki sjnvarpshorf og tlvuleikjanotkun. Tala hefur veri um v sambandi a reiti s grarlega miki tlvuleikjunum og ljsflkt sjnvarpsskjm geti haft neikv hrif.
  • Heildrnar meferir hafa gagnast mrgum vel, til dmis hmpata og hfubeina- og spjaldhryggjarmefer.
  • Hafa arf huga a engir tveir einstaklingar eru eins og arf a vinna me styrkleika og veikleika hvers og eins. Finna arf t hvar styrkleikar einstaklingsins liggja og finna leiir til a efla og leyfa barninu a njta eirra. Ef barni fr eingngu skilabo fr umhverfinu um hva s a og hva mtti betur fara, er a ng til a barni missi tr sjlft sig.
  • Me v a koma auga styrkleika barnanna, erum vi a leyfa eim sjlfum a skilgreina hver au eru en ltum ekki umhverfi um skilgreiningu. Svo er a hlutverk okkar foreldra a vera mlsvari barnanna og gta a v a eirra velfer s alltaf hf fyrirrmi.

g tel a allt of lti s um a flk s upplst um allar mgulegar leiir til a vinna me brn sem glma vi hegunarvandaml og lti er um handleislu og stuning vi foreldra. Foreldrar eru ekki frir um a taka upplsta kvrun, n ess a hafa allar upplsingar borinu og kvrunin a vera hndum foreldranna sjlfra.

Lknar hafa gagnrnt a rannsknir skortir annars konar rrum en lyfjagjfum, en stareyndin er s a lyfin sjlf hafa ekki umdeildar niurstur rannskna bak vi sig.

Foreldrar, hfum huga a vi ekkjum barni okkar best, vi erum byrg fyrir v a standa vr um barni okkar og velja r leiir sem vi teljum vera bestar fyrir a og munum a vi eigum rtt a spyrja sprurninga og f svr.

Tengsl skla og foreldra eiga a byggjast samvinnu, gagnkvmum skilningi og sameiginlegum vilja til a finna leiir til rlausna sem eru barninu fyrir bestu, en ekki sklanum ea kennaranum ea einhverju ru. sama htt og vi teljum a sjlfsagt a lkamlega ftlu brn hafi smu tkifri til nms og nnur brn, eiga brn me hegunarraskanir a ba a sama rtti.

Hildur M. Jnsdttir
mir tveggja dsamlegra ungmenna
sem eru greind me ADHD
  Prenta Senda etta vin